Bilim dünyasında uzun yıllardır 'dünyanın en yaşlı ahtapotu' olarak kabul edilen, hatta Guinness Rekorlar Kitabı'nda da yer alan 300 milyon yıllık bir fosille ilgili akıl almaz bir gelişme yaşandı. ABD'nin Illinois eyaletinde bulunan ve 'Pohlsepia mazonensis' olarak bilinen bu fosil, yapılan yeni araştırmalarla aslında bir ahtapot olmadığını, bambaşka bir deniz canlısına ait olduğu anlaşıldı. Bu keşif, ahtapotların ve akrabalarının evrimsel geçmişine dair bildiklerimizi kökten değiştiriyor.

İngiltere'deki Reading Üniversitesi'nden bir ekip, fosil kayanın iç yapısını daha detaylı inceleyebilmek için senkrotron görüntüleme adı verilen, güneşten bile daha parlak ışınlar yayan üstün bir teknoloji kullandı. Bu teknoloji sayesinde kaya içinde gizlenmiş minik dişler keşfedildi. Bu minik dişler, fosilin aslında sekiz kola sahip bir ahtapot değil, çok sayıda dokunaçlı ve dış kabuklu bir yapıya sahip olan, günümüzdeki nautiluslarla akraba bir canlı olduğunu gösterdi. Dr. Thomas Clements, çalışmanın baş yazarı olarak yaptığı açıklamada, “Görünüşe göre dünyanın en ünlü ahtapot fosili aslında hiçbir zaman bir ahtapot değildi. Bu, gömülmeden ve daha sonra kayada korunmadan önce haftalarca çürüyen bir nautilus akrabasıydı ve onu bu kadar ikna edici şekilde ahtapota benzeten de bu çürüme süreciydi,” diyerek olayın şaşırtıcılığını vurguladı. Bilim insanları, 25 yıl önce bu fosili bir ahtapot olarak tanımlamışlardı, ancak modern teknikler sayesinde kaya yüzeyinin altındaki gerçek nihayet ortaya çıktı.

Gizemin çözülmesindeki kilit nokta ise, yumuşakçaların beslenmesinde görev alan, diş benzeri yapılar içeren radula organı oldu. Yapılan incelemelerde, fosildeki her bir sırada en az 11 adet diş benzeri yapı tespit edildi. Bu durum, ahtapotlarda genellikle yedi ya da dokuz olan diş sırası sayısının çok üzerinde olduğu için, fosilin bir ahtapot olma ihtimalini tamamen ortadan kaldırdı. Zira nautiloidlerde bu sayı 13'e kadar çıkabiliyor. Dahası, bulunan dişlerin yapısı, aynı bölgede daha önce gün yüzüne çıkarılan 'Paleocadmus pohli' adlı bir nautiloid fosiliyle birebir örtüşüyordu.

Nautiluslar, günümüzde hala denizlerde yaşayan ve kökenleri milyonlarca yıl öncesine uzanan kabuklu canlılar olarak 'yaşayan fosil' unvanını taşıyor. ABD'nin Illinois eyaletindeki Mazon Creek bölgesinde bulunan Paleocadmus fosilleri, fosil kayıtlarında bilinen en eski nautiloid yumuşak doku örnekleri arasında yer alıyor ve bu da ilgili canlı grubunun evrimsel tarihini yaklaşık 220 milyon yıl öncesine taşıyor. Bu son bulgularla birlikte, ahtapotların evrimsel kökenlerine dair bilimsel tablo da önemli ölçüde değişti. Yeni veriler, ahtapotların çok daha geç bir dönemde, Jura döneminde ortaya çıktığını işaret ediyor.