İspanyol dağlık bölgelerin arazisinde, 1998 yılında toplanan küçük kemikler uzun yıllar bilimsel bir gizem olarak kalmıştı. 2013’te başlatılan detaylı incelemeler, bu fosillerin tavuk büyüklüğünde bir dinozora ait olduğunu ortaya çıkardı. 125 milyon yıl önce yaşadığı tahmin edilen Foskeia pelendonum, 25–30 santimetrelik kafatasıyla ve alışılmadık anatomik yapısıyla evrim teorilerini yeniden değerlendirme çağrısında bulunuyor.
Kısa boylu bir otçul dinozor olan Foskeia, ornithopod grubuna dahil ediliyor. Bu soy, genellikle orta büyüklükte canlılara sahipken, yeni türün cüce boyutu bilim insanlarını şaşırttı. La Laguna Üniversitesi’nden paleontolog Penélope Cruzado-Caballero, canlıların ‘evrimsel deneylerin’ izler taşıdığını öne sürdü: ‘Anatomik yapısı, dinozoç zamanlarında miniaturizasyonun çok yaygın olmadığını gösteriyor.’
Arjantinli araştırmacı Paul-Emile Dieudonné liderliğindeki ekip, fosillerin en az beş farklı bireye ait olduğunu tespit etti. Dieudonné, küçük dinozorların tespiti konusunda ciddi zorluklar yaşadıklarını belirtti: ‘Yüksek miktarda parçalanmış kemikler, özellikle gövdedeki yapılar, tanımlamayı zorlaştırıyor. Ama bu, doğanın sadece büyük türleri değil, minik canlılarını da etkilediğini gösteriyor.’
Belçikalı bilim insanı Koen Stein, bu keşfin Avrupa’da bilinen en küçük dinozor örneği olabileceğini vurguladı. Stein, kafatasının incelemesiyle ilgili detayları paylaştı: ‘Kafatasındaki tuhaf diş diziliği, beslenme stratejileri ve savunma mekanizmaları hakkında ipuçları taşıyor. Bu canlı, avcıları arasında saklanmayı tercih eden, hızlı ama uzun mesafe koşamayan bir taktik geliştirmiş olabilir.’
İspanyol paleontolog Fidel Torcida Fernández-Baldor, 1998’den beri toplanan fosillerin öne çıktığını ifade etti: ‘Bu kemiklerin cüce boyutu, onların öncelikle yetişkin bireyler olduğuna işaret ediyor. Küçük canlılar olsalardı, kemiklerin daha da ince ve zayıf olmaları gerekirdi.’
Bu keşif, özellikle rhabdodanlar adı verilen alt grupların tarihinde dönüm noktası olabilir. Dieudönü’nün ifadeleriyle ‘Rhabdodanlar, küçük boyutlarıyla avcıları kandıran bir strateji geliştirmiş olabilir. Bu, onların uzun süre hayatta kalmasının bir nedeni olabilir.’
Yeni türün önemini vurgulayan Marcos Becerra, miniaturizasyonun evrimsel basitlik demek olmadığını belirtti: ‘Küçülme, genellikle yeni yaşam biçimlerinin doğuşuyla ilişkili. Bu dinozor, bu ilkeyi somutlaştırıyor.’
İşin en kritik noktası, kafatasında yer alan devasa üç dişli ‘mizrak’. Stein, bu yapının çiğneme stratejileri ve besin seçkinciliği üzerine ipuçları sunduğunu öne sürdü: ‘Bu dişler, sert yemeklerden kaçınmayı değil, özel bir meyve ve bitki türüne yönelmeyi mümkün kılıyor.’
2016’dan beri yürüyen incelemeler, bu canlının 2025 yılında resmi olarak tanımlanmasını sağladı. Paleontologlar, Foskeia’nın evrim hiyerarşisindeki yerini belirlemek için daha fazla fosil analizi planlıyor. Dieudonné’ye göre bu tür keşifler, ‘evrimin deneyleri’ olarak adlandırılabilecek süreçlerin can alıcı bir parçası.
‘Bu canlıların yaşam tarzını, büyüme modellerini ve sonlarını belgelemek,’ dedi Dieudönü, ‘evrendeki her canlı gibi, dinozorların da sürekli değişen şartlara nasıl ayak uydurduğunu anlamanın yolunda adımlar atar.’